Dây điện quá nhỏ so với tải sẽ nóng lên, làm lớp cách điện lão hóa nhanh và là nguyên nhân thường gặp của chập cháy. Dây quá to thì tốn chi phí mà không thêm an toàn. Bài này hướng dẫn cách ước lượng dòng điện từ công suất thiết bị, chọn tiết diện dây đồng và aptomat đi kèm cho từng mạch trong nhà ở.
Bước 1: Tính dòng điện từ công suất
Với điện sinh hoạt một pha 220 V, dòng điện của một thiết bị được tính gần đúng theo công thức:
I = P ÷ (U × cosφ)
- I: dòng điện, đơn vị ampe (A).
- P: công suất ghi trên nhãn thiết bị, đơn vị oát (W).
- U: điện áp, lấy 220 V.
- cosφ: hệ số công suất. Thiết bị thuần điện trở như bình nóng lạnh, ấm đun nước lấy bằng 1; thiết bị có động cơ như điều hòa, máy bơm thường thấp hơn 1 — xem nhãn hoặc tài liệu của hãng.
Ví dụ: bình nóng lạnh 2.500 W có dòng điện khoảng 2.500 ÷ 220 ≈ 11,4 A. Khi một mạch cấp cho nhiều thiết bị, hãy cộng dòng điện của những thiết bị có thể chạy cùng lúc, không nhất thiết cộng tất cả thiết bị trên mạch.
Bước 2: Chọn tiết diện dây theo dòng điện
Mỗi tiết diện dây có một khả năng mang dòng cho phép, phụ thuộc vật liệu ruột dẫn, loại vỏ cách điện và cách lắp đặt. Dây đi trong ống kín hoặc chung ống với nhiều mạch khác tỏa nhiệt kém nên chịu dòng thấp hơn dây đi thoáng.
Vì vậy, số liệu chính xác cần tra trong bảng thông số của nhà sản xuất dây, đúng với cách lắp đặt thực tế. Khi chưa có bảng tra, cách làm an toàn là chọn tiết diện có khả năng mang dòng lớn hơn rõ rệt so với dòng tính được ở bước 1.
Khi đường dây dài
Dây càng dài, điện áp ở cuối dây càng sụt. Với tải lớn đặt xa tủ điện như máy bơm, bếp từ hay điều hòa ở tầng trên, nên nhờ thợ điện tính sụt áp hoặc tăng một cấp tiết diện để thiết bị chạy ổn định, không nóng dây.
Bước 3: Chọn aptomat phù hợp với dây
Aptomat (MCB) có nhiệm vụ bảo vệ dây dẫn khỏi quá tải và ngắn mạch. Nguyên tắc phối hợp giữa tải, aptomat và dây là:
Dòng điện của tải ≤ Dòng định mức của aptomat ≤ Khả năng mang dòng của dây
Nếu lắp aptomat lớn hơn khả năng chịu dòng của dây, dây có thể quá nhiệt trong khi aptomat chưa ngắt. Đây là lỗi nguy hiểm và khá phổ biến khi chủ nhà “nâng aptomat cho đỡ nhảy”. Cách phân biệt aptomat thường với thiết bị chống giật được trình bày trong bài phân biệt MCB, RCCB và RCBO.
Tiết diện tham khảo cho từng mạch trong nhà
Bảng dưới đây là cách phân mạch phổ biến cho nhà ở, dùng dây đồng cách điện PVC đi trong ống. Đây là giá trị tham khảo ban đầu; thợ điện cần kiểm tra lại theo tải thực tế, chiều dài đường dây và bảng tra của nhà sản xuất.
| Mạch | Dây đồng tham khảo | Thiết bị bảo vệ tham khảo |
|---|---|---|
| Chiếu sáng | 1,5 mm² | MCB 1 cực 10 A |
| Ổ cắm thông thường | 2,5 mm² | MCB 1 cực 16 A |
| Bình nóng lạnh | 2,5 mm² | RCBO 16–20 A, 30 mA |
| Điều hòa 9.000–12.000 BTU | 2,5 mm² | MCB 16–20 A |
| Bếp từ đôi | 4 mm² trở lên | MCB 25–32 A, theo hướng dẫn của hãng bếp |
| Dây trục tổng | Tính theo tổng tải dùng đồng thời | MCB tổng 2 cực theo công suất sử dụng |
Bạn có thể xem quy cách các loại dây và cáp điện đang bán, ví dụ dây đơn mềm Cu/PVC 2,5 mm² cho mạch ổ cắm.
Những lỗi hay gặp
- Dồn nhiều tải lớn vào một mạch. Bếp, bình nóng lạnh và điều hòa nên có mạch riêng để tránh quá tải khi dùng cùng lúc.
- Nâng aptomat khi bị nhảy. Aptomat nhảy là dấu hiệu quá tải hoặc có sự cố; cần tìm nguyên nhân thay vì thay aptomat lớn hơn.
- Mua dây không rõ quy cách. Dây không ghi tiết diện, nhà sản xuất có thể có ruột dẫn nhỏ hơn danh định. Nên chọn dây có nhãn và chứng từ nguồn gốc.
Lưu ý an toàn: Thi công điện cần người có chuyên môn. Ngắt aptomat tổng trước khi đấu nối và kiểm tra lại bằng bút thử điện. Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế bản thiết kế điện của công trình.
Cần tính dây và aptomat cho công trình?
Gửi danh sách thiết bị hoặc bản vẽ mặt bằng qua Zalo, Duy Nguyên báo giá vật tư theo khối lượng thực tế.