Trong tủ điện nhà ở thường có ba loại thiết bị: MCB, RCCB và RCBO. Chúng trông gần giống nhau nhưng bảo vệ những thứ khác nhau — có loại bảo vệ dây dẫn, có loại bảo vệ con người. Hiểu đúng từng loại giúp bạn chọn đủ thiết bị, không thiếu chức năng chống giật ở nơi cần.
MCB: bảo vệ quá tải và ngắn mạch
MCB (Miniature Circuit Breaker), thường gọi là aptomat tép, tự ngắt khi dòng điện vượt định mức trong thời gian dài (quá tải) hoặc tăng vọt đột ngột (ngắn mạch). Nhiệm vụ chính của MCB là bảo vệ dây dẫn khỏi quá nhiệt. MCB không phát hiện dòng rò nên không có chức năng chống giật.
Các thông số cần đọc trên MCB
- Số cực: 1P cắt dây pha, 2P cắt cả dây pha và dây trung tính. Aptomat tổng của nhà ở thường dùng loại 2 cực.
- Dòng định mức: ví dụ 16 A, 20 A, 32 A. Giá trị này phải phù hợp với tiết diện dây của mạch.
- Đường đặc tính: ký hiệu B, C hoặc D in trước dòng định mức. Loại C phổ biến cho mạch dân dụng có cả đèn, ổ cắm và động cơ nhỏ.
- Khả năng cắt ngắn mạch: ghi bằng kA trên mặt thiết bị, cho biết dòng sự cố lớn nhất mà MCB cắt được an toàn.
RCCB: chống dòng rò, bảo vệ người
RCCB (Residual Current Circuit Breaker) liên tục so sánh dòng điện đi trên dây pha và dây trung tính. Khi có chênh lệch vượt ngưỡng — tức là có dòng điện rò qua người hoặc qua vỏ thiết bị xuống đất — RCCB sẽ ngắt mạch. Ngưỡng 30 mA là mức dùng để bảo vệ người khi chạm vào điện. Trên thị trường, RCCB còn được gọi là cầu dao chống giật hoặc chống dòng rò.
Điểm cần nhớ: RCCB không bảo vệ quá tải và ngắn mạch, nên luôn phải đi cùng MCB phù hợp.
Loại AC và loại A
Thiết bị loại AC phát hiện dòng rò xoay chiều. Loại A phát hiện thêm dòng rò một chiều dạng xung, phù hợp hơn với mạch có thiết bị dùng bộ chỉnh lưu hoặc biến tần như máy giặt inverter, bếp từ. Hãy đọc ký hiệu loại trên mặt thiết bị khi chọn mua.
RCBO: gộp hai chức năng trong một thiết bị
RCBO kết hợp chức năng của MCB và RCCB: bảo vệ quá tải, ngắn mạch và dòng rò cho một mạch. Ưu điểm chính là khi một mạch bị rò điện, chỉ mạch đó bị ngắt, các phòng khác vẫn có điện. RCBO phù hợp cho mạch bình nóng lạnh, phòng tắm, ổ cắm ngoài trời và máy bơm, ví dụ RCBO Panasonic 2 cực 20 A 30 mA.
Bảng so sánh nhanh
| Chức năng | MCB | RCCB | RCBO |
|---|---|---|---|
| Bảo vệ quá tải | Có | Không | Có |
| Bảo vệ ngắn mạch | Có | Không | Có |
| Chống dòng rò (chống giật) | Không | Có | Có |
| Vị trí thường dùng | Aptomat tổng, từng mạch nhánh | Bảo vệ một nhóm mạch | Từng mạch khu vực ẩm ướt |
Gợi ý bố trí trong tủ điện gia đình
Một cách bố trí phổ biến cho nhà ở như sau:
- MCB tổng 2 cực ở đầu nguồn, chọn theo công suất sử dụng của cả nhà.
- RCCB 30 mA bảo vệ nhóm mạch ổ cắm, hoặc RCBO riêng cho từng mạch khu ẩm ướt.
- MCB 1 cực cho từng mạch nhánh: chiếu sáng, ổ cắm, điều hòa. Cách chọn dòng định mức theo dây được trình bày trong bài cách chọn tiết diện dây điện theo công suất.
- Tủ điện có đủ chỗ cho các thiết bị trên và còn module dự phòng để lắp thêm mạch sau này.
Dây trung tính phía sau RCCB hoặc RCBO phải đi riêng cho đúng mạch được bảo vệ; dùng chung trung tính với mạch khác sẽ khiến thiết bị nhảy liên tục. Nên kết hợp với hệ thống nối đất để vỏ kim loại của thiết bị không mang điện khi có sự cố. Các thiết bị trên đều có trong danh mục thiết bị đóng cắt.
Kiểm tra định kỳ
RCCB và RCBO có nút TEST để giả lập dòng rò. Hãy bấm thử định kỳ theo khuyến nghị của nhà sản xuất để chắc chắn cơ cấu ngắt vẫn hoạt động. Nếu bấm TEST mà thiết bị không nhảy, cần thay mới. Khi aptomat nhảy liên tục, không nên bật cố mà cần tìm nguyên nhân: quá tải, chạm chập hay thiết bị bị rò điện.
Lưu ý an toàn: Lắp đặt, thay thế thiết bị trong tủ điện cần thợ có chuyên môn và phải ngắt nguồn trước khi thao tác. Nội dung bài viết mang tính tham khảo.
Cần chọn thiết bị cho tủ điện?
Gửi số mạch và công suất dự kiến qua Zalo, Duy Nguyên gợi ý cấu hình và báo giá thiết bị Panasonic phù hợp.